Acaba İkizdere'nin Başköy
(Cimil-i Başköy) ve Ortaköy'de (Cimil-i Paşaköy) hiç
Hemşinli aileleri kalmış mı ? Oradaki Hemşinlilerin
izleri (mevki adları falan) hakkında birisinin
bilgisi var mı ?
Trabzon doğumlu, bölgenin yerlisi olan ve 19.yy lın
başlarında(1814de) karadeniz sahilini istanbuldan
kırıma kadar kafkasya kıyıları dahil anlatan bir
eser yazan Bıjışkyan adlı Ermeni papazın eserinde
Surmenelilerden şoyle bahseder....
"....hepside rum ve ermeni muhtedisi olan
Sürmeneliler haydut insanlardır:))..Ermeniler
Hamşinden gelmiş olup bugüne kadar Ermenice
konuşurlar, ermeni lakaplarını da muhafaza
etmişlerdir..içlerinde Hristiyan ibadetlerini bilen,
haç'a hürmet eden ve kiliselere gizlice yardım eden
ihtiyarlar mevcuttur.."
Anonymous,Belki bu bilgiler aydınlatıcı olur...
ayrıca Surmeneli bir buyuğum gencliğinde gecen ve
gizli hristiyan olan Ermeni kökenlilerle ilgili bi
anısını da anlatmıştı bana....hatta bi sulale ismide
bile vermişti Ermeni kökenli olan...
..... ayrıca yomra-surmene arasında benim bildiğim
pek çok köy ermenice isimlidir...ve arsinli meşhur
bi sulaleden olan komşularımdan bir buyuğum
kendilerinin vakti zamanında Hemşinden geldiklerini
soylemişti...ki koyleri Arakli sınırındadır.
..... bu bilgiler ışığında Cimil ve Cimilit
arasındaki benzerliğin sadece görünüşte olmadığı
kuvvetle muhtemel diye düşünüyorum...
Egher Cimil ve Cimilit ayni kokten geliyorsa, bu
koku Arapca yerine Lazca veya yorenin digher dilleri
ve Lazca'dan once konushulan dillerde aramak belki
daha doghrudur. Acaba "it" takisiyla biten bazi Laz
koyleri (Avramit, Cingit vs.) buna yardimci olabilir
mi? Egher bu takiysa, "it" takisinin ne anlama
geldighini bilen var mi?
Bilindiği gibi, batı Hemşinlilerin bölgesinde çok
'-it' eki taşayan yer adları var: (Hamlakit, Elevit,
Palovit v.s.).
Genel olarak bir yer adı icabında değişik dillerden
oluşmuş olabilir, yani Cimilit örnek olarak alırsak,
Cimil icabında Arapçadan gelebilir (ki o konuda emin
değilim), fakat '-it' eki yine başka dilden.
Sürmene bölgesinde her ne kadar bir zaman
Hemşinliler/ Ermeniler yaşamışsa da, Pontus Rumların
etkisi daha büyüktü(r).
Sn. Rüdiger Hemşinliler hakkında müsadenizle bir
konuda fikrinizi almak istiyorum.
Bildiğim kadarıyla Trabzon'a ve batısına yerleşen
ermenilerin Moğol istilasından kaçan Sivas ve Ani
yerli Ermenileri. Yanılıyormuyum? Kayamaklı
manastırının 2 kitabesinden birinde bunu doğrulayan
bazı verilerde var sanırım.
Trabzon'a gelen bu Ermenilerden 80 aile Venediğe
yerleşmek için diplomatik başvuruda bile bulunmuş (*
A. Bryer)
Bunun yanısıra Hemşin Ermenilerinin İslama
zorlanması neticesinde Trabzon'a ve Samsuna kadar
olan bölgeye yerleştiği teorisi var.
1915'e kadar Samsun Rize arasında yaşayan
Ermenilerin
kökeni hakkında hangi teori doğrudur? İkiside mi?
Sürmene Ermenileri ( daha doğrusu Araklı - Karadere
Hemşinleri, çünkü bugünkü Sürmene ve adı geçen
Cimilit köyünün bulunduğu Sürmene Holo-
Köprübaşı'nın Ermeni misafiri olduğuna dair bir veri
bulamadım, buralardaki yaşatılan kültür Pontos
Rumlarına özgüdür)Hemşinden göçme deniliyor
(Bijişkyan). Daha öncesi olabilirmi? Araklı ve
çevresinde muhtemelen Hemşinlerden de İslama geçen
olmuştur. Fakat o bölgede Ermenice konuşan
müslümanlardan bahseden bir kaynak bilmiyorum.
Araklıdaki köy isimlerinden size Ermenice gibi
algılanabilecek olanlar varmı?
1869 Trabzon salnamesine göre Sürmene nahiyesinde 89
Ermeni varmış ve Hemşin nahiyesinde 88.
1881 salnamesi Sürmene kazası için 117 Ermeni
göstermiş ve Hemşin nahiyesinde 22.
1903'de Sürmene kazasında 278 Ermeni yaşamış.
Bu Ermeniler veya ataları nereden geldikleri
bilmiyorum; belki Ermeni kaynaklar daha net bir
fikir verebilirler.
Dashian'a göre (1922, s.32-33) Hemşin'den Sev Get
(Karadere-Araklı) göç eden olmuş. Orada 18 yy.ın
başlangıcında kaba kuvvetiyle
Müslümanlaştırılmışlar.
Bazıları oradan kaçıp Samsun'da (Çarşamba ?)
yerleşmişler.
Aynı yazar (s.41) Trabzon civarında 20 Hıristiyan
Hemşinli köylerine bahsetmiş, fakat kesin bir tarih
vermedi.
Kafkasya'ya göç eden Hıristiyan Hemşinliler'in büyük
bir kısmı her halde Trabzon-Samsun arasındaki
bölgeden gitmiş.
Sergej Vartaniyan'ın Ermenice eserlerinden her halde
daha geniş bilgiler alınabilir.
Sn. Webmaster'in sorusu ve Sn. Rüdiger'in cevabina
ek olarak:
Trabzon shehrinin Ermeni halkinin chok azi
Bizans'tan kalmish olup geriye kalanin buyuk bir
bolumu Selcuk istilasindan (Moghol deghil) kachan
Kars, Ani, vs. Ermenileri. Bunun yanisira, Sivas'tan
ve Hemshin'den de shehre yerleshenler olmush.
Konushtuklari lehce ve kendi sozlu tarihlerinden
hareket ederek, Giresun ve Ordu shehir ichleri de
haric, Samsun Carshamba'dan bashlayarak doghuya
doghru digher butun Ermeni yerleshim alanlari
Hemshin mensheilidir diyebiliriz.
Ben de Sn. Webmaster'in dedighi gibi Surmene
Koprubashi'nin shimdilerde Hemshinli oldughuna dair
hichbir shey gormedim. Ama daha eskilerde olabilir
chunku bunlar Of'tan 100-200 yil evvel buraya
gelmishler.
Arakli ve havalisinde Ermenice olan koy isimleri Ots
(=yilan), Salorot (Erikli bunun Turkce karshilighi),
Toroslu (Theodore isminin Ermenice shekli --
Toroslarla, yani Taurus daghlariyla ilgisi yok) ve
Ishkhan (=prens, bu Arsin ilcesinde) aklima ilk
gelenlerden.
Dashian (1922) birkaç tane Ermeni köy veriyor;
bugünkü köy adları büyük bir ihtimalle şunlar:
Pervane
Kayaiçi (Toroslu, yukarıda da verildi)
Kestanelik (Büyükzimla)
Keçikaya (Küçükzimla)
Kükürtlü (Küçükayven)
Köprüüstü (Büyükayven)
Söylendiği gibi Ermeni kaynaklar (Vartanian,
Torlakian) bazı sorulara cevap verebilirler.
Türkiye'deki (özellikle İstanbul'daki) arkadaşlar
Ermenilerle anlaşıp bazı kaynakları Ermeniceden
Türkçeye çevirdirirseler, çok iyi olur.
pervane köyü karadere yolu 13 km si sind e 600
haneli 2500 nufuslu köydür orjinal mahalle adlerı
mekezden itibaren
1. konak
2.karahor
3.mangan
4.alçakdere
5.sates
6.guzlar
7.ezbek
8.ovela
9.gufoz
10.ligoslu
11.kadira
12.dölcek
13.lapazalık-şolana
pervane köyünd eyaşayan birisi olarak köy tarihi ve
köy heyetinin bilgilri işiğinda verceğim bilgiler
1900 lü yıllar köyün muhtarı olan muhtar hasan ın
kızı baba annem im anlattıkları ve yaşadıkları
köyün kayıtları
500 hane li olan köyüm 1900 lü yıllarda nufus oranı
250 hane türk 150 hane rum 100 hane ermeni
türkler ve rumlar karışık olarak köyün her yerine
dağılmışken ermeniler sates mahallesinde ve
alçakderede yaşamktaydılar ve köyün rus işgalıne
uğramasıyla oradaki hala züklüm yapmışlar ruslardan
silah ve caphane alarak türk evlerine
saldırmışlardır bu durumda rumlar vetürkler aynı
akibete uğramış ve aynı kaderi yaşamıştır rum ve
türklerin bir problemi olammıs baba annamin
anlatığına göre gavur olan ermenilermiş rum lar
türkçe konuşur beraber yaşarlarmış kılıseleri varmış
ama kimse kimseye karışmaz aynı okula gide aynı
kavede oturur iş lerdede birbirine yardım edermişler
ırgatlık dene iş yardımlaşması ama ermenile oralı
diilmiş ve ve devlet tarafından oraya sonradan
yerleştirildikleri için halkla uyum
sağlayamammişlardır. PERVANA hiçbir zaman ermeni
yerleşim yeri olmamış zaten türk ordusunun
gelmesiyle ilk önce ermeniler sürülmüs ve baba
ennemin anlattlğına göre ermenilerde türkçe
bilirlermiş ve giderken genç kızları ve kadınları ve
gelinleri 'yağmuryağar çizeçize bügün bize yarın
size'sözlerinden oluşan türkçe türkü söyleye söyleye
gitmişlerdir rumlar ise nufusmubadelesinde köyden
ayrılmış baba annemein anlattığına göre yerlerini
babası muhtar hasana teslim etmişler ve yine dönecez
bu uzun sürmez biz buralıyız demişler ve köyden
gitmeleri bir uğurlama şeklinde olmuş
Sn. Benninghaus'un -it eki hakkinda yazisina kucuk
bir duzeltmem var. Camlihemshin'dekiler Elevit
(bazan Elovit), Palovit, Medzovit, v.b. ve
Ikizdere'deki Ovit'in koku Ermenice hovit (=vadi)
den gelmektedir. Mesela, Medzovit "buyuk vadi"
anlamindadir.
Shimdiki taksimata gore Cimil koyleri en azindan uch
tanedir (Bashkoy, Ortakoy -yani Pashakoy- ve
Yetimhoca). Zannederim bunlardan bashka koyler de
var. Acaba buna cevap verebilecek Ikizdereliler var
mi?
Doğru, 1876 Trabzon salnamesi "Kuraiseba"
nahiyesinde üç tane Cimil sıralamış:
Cimil-i süfla (Aşağı Cimil)
Cimil-i vasat (Orta Cimil)
Cimil-i ulya (Yukarı Cimil)
Burada da Arapça, yer adlarına karışmış.
